بخشهایی از طاق کسری فرو ریخت
بخشهایی از طاق کسری فرو ریخت
بخشهایی از طاق کسری فرو ریخت
برخی از شبکههای اجتماعی در کشور عراق، خبر دادهاند که بخشی از سقف بنای معروف و باستانی، طاق کسری، در منطقه المدائن بغداد فرو ریخته است. به گزارش مهر، فعالان شبکههای اجتماعی و دوستداران میراث این کشور نیز در نقد عملکرد دولت عراق در نگهداری از آن، به بی توجهی دولت نسبت به این بنای مهم اعتراض کردهاند.
هنوز مقامات مربوطه در عراق نسبت به این موضوع واکنشی نداشته و خبر را تأیید نکردهاند.
از سالها قبل حرفهایی درباره همکاری بین ایران و عراق برای مرمت این بنای فاخر در میان مسئولان ایرانی و عراقی زده میشد، اما اتفاق نیفتاد. حتی باستان شناسان ایرانی بارها از مقامات ایرانی خواستهاند تا نسبت به مرمت این بنای تاریخی در همکاری بین دو کشور رایزنی شود. چرا که طاق کسری به اعتقاد آنها به مرمت اضطراری نیاز دارد و هر بار بخشی از آن فرو میریزد.
ر سال ۹۸ حسن یعقوبی معاون وزیر فرهنگ و گردشگری عراق از آمادگی کشورش برای مرمت و بازسازی طاق کسری خبر داد و گفت: جمهوری اسلامی ایران نیز برای کمک به مرمت این بنای تاریخی موافقت کرده است.
پیش از این، ولی تیموری معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی درباره پیگیری پیشنهاد قبلی عراق درباره مرمت «ایوان مدائن» طاق کسری گفته بود: ایران برای مرمت این آثار باستانی قبلاً هم اعلام آمادگی کرده بود، اما شرط آن، تأمین هزینههای متخصصان ایرانی از سوی عراق است که اگر این شرایط از سوی آنها فراهم شود، ایران در این باره اقدام خواهد کرد.
طاق کسری یا ایوان مدائن مشهورترین بنای بازمانده از دوران ساسانی است که در مدائن و حدود ۴۰ کیلومتری جنوب بغداد، در ساحل شرقی رود دجله قرار دارد. تاریخ ساخت آن ۵۵۰ میلادی ذکر شده است، این بنا از آجر و گچ ساخته شده و ۳۰ متر بلندی دارد.
معماری طاق کسری :
این بنا نه برای نمایش مهندسی، بلکه به منظور نمایش عظمت ساخته شده، تا نشانگر قدرت و ثروت باشد. سفیران ملتهای دیگر را حیران سازد و به دولتهای دست نشانده سرکش اخطار کند که این سلسله قدرت درهم شکستن هر مبارزهای را دارد. ارزیابی این اثر تاریخی از روی نمای آن، یعنی از روی وضع کنونی آن، تا حدی نابجاست. چون این ویرانه جز یکی از چهار جبههای نبوده که حیاط بزرگ مرکزی را احاطه میکرد، جز واحدی در یک فضای محصور نبودهاست. ایوان، آن چنانکه اینک میبینیم تنها یک شکاف حیرتانگیز نبود. در اصل آن را یک پرده سنگین زر بافت میپوشاند که ارتفاع زیاد و فضای نقشهای متنوع آن گویای ثروت فراوان بود.نمای باقیمانده که طاق بزرگی رو به خاور در مرکز آن قرار دارد یک سمت صحنی پهناور را که بقیه آن از میان رفته، تشکیل دادهاست. در برابر این ایوان، ایوان بزرگ دیگری رو به باختر قرار داشت که تنها آثار آن بر روی زمین به چشم میخورد. ایوان بزرگ و عظیم از ۲۵ متر عرض و ۴۳ متر عمق دارد و ارتفاع طاق به ۳۰ متر میرسد که در نوع خود شگفتانگیز است.ابن خردادیه جغرافیدان قرن نهم میلادی، آن را زیباترین بنا که با آجر و گچ ساخته شده نامیدهاست. تأثیرات معماری اشکانی، یونانی-رومی و سوریه ای در معماری بنا به چشم میخورد. از انتهای ایوانی که رو به خاور بازمیشود راهی از یک درگاه به درون مجموعهای از اتاقهای کوچکتر که به هم راه دارد و از آن جا به درون یک تالار محصور بسیار بزرگ که هم عرض ایوان است و همچنین بایستی دارای طاق گهوارهای بوده باشد، باز میشود. در هر یک از دو طرف ایوان، اتاقی بر محور اصلی قرار داشت که به وسیله یک راهرو از ایوان جدا میشد و به وضوح مانند ایوان کرخه و نه بزرگی آن طاق دار بود. اگر آن بخش از نقشه که ضمن کاوشها آشکار شدهاست به صورت متقارن تکمیل شود، ساختمانی مستطیل شکل حاصل میشود که شامل دو مجموعه اتاق متوالی بر محور مرکزی بناست که هر یک مشتمل بر سه اتاق بزرگ دارای طاق گهوارهای است. اتاقهای میانی به خاطر طول و عرض و ارتفاع بیشتر، کل نقشه را تحتالشعاع خود قرار میداد. مجموعه اتاقهای میانی جلویی مانند ایوان باز بود، این اتاق با راهروهای از اتاقهای جانبی جدا میشد. منطقهای شامل واحدهای مسکونی کوچکتر تمام عرض بنا را در محور عرضی میگرفت، و هم به عنوان جداکننده و هم به عنوان گذرگاه میان مجموعه اتاقهای بزرگ جلویی و عقبی ایفای نقش میکرد. در دو انتهای این دو ردیف از اتاقهای کوچکتر تالارهای چهارگوش واقع بود که احتمالاً گنبد دار بودهاست، گرچه به صرف اینکه اتاق چهارگوش بودهاست. نمیتوانیم با قاطعیت چنین نتیجهگیری کنیم. در مورد نیمه دیگر، که در قسمت مقابل قرار داشت، تنها میتوانیم با اطمینان بگوییم که آن هم ایوانی رو به حیاطی که بین دو نمای ساختمان واقع بودهاست.
تزئینات:
دیوارههای داخل بنای ایوان کسری تزئینات مفصل داشت و با استفاده از مرمر رنگی برداشته شده از کلیسای انطاکیه و موزائیکها شیشهای که صحنههای نبرد مثل صحنهای که خسرو را سوار بر اسبی زرد در شهربندان انطاکیه نشان میدهد تزیین شده بود.کفها را با استفاده از صفحات مرمر ضخیم که با قالیهای ابریشمی دارای نقشه باغی و درخت و جویهای آب مفروش بود پوشانده بودند. تخت را در انتهای ایوان بزرگ و پشت پردهای قرار داده بودند که تنها مواقعی که شاهنشاه آماده بار دادن بود به کنار زده میشد.
روند تخریب بنا :
معروفِ مورخان است که الموریانی در سال ۱۴۶قمری (۷۶۳م) به خلیفه منصور عباسی پیشنهاد کرد طاق کسری (یا ایوان خسرو) را ویران کند و مصالح آن را برای بنای بغداد بهکار برند. منصور با خالد برمکی (وزیر ایرانیاش) مشورت کرد. خالد به جد خلیفه را از تخریب این ایوان معظم برحذر داشت و گفت چنین کاری مخارج گزافی خواهد داشت. خلیفه از مخالفت او برآشفت و گفت: «مخالفت تو برای جانبداری از ایرانیان است.» خلیفه به تخریب طاق کسری فرمان داد. مخارج این کار بر خلیفه گران آمد و به فکر افتاد از ادامه تخریب منصرف شود. دوباره به خالد رجوع کرد و نظرش را پرسید. خالد گفت: بهتر است خلیفه کار ناتمام تخریب طاق کسری را به پایان برد وگرنه آیندگان خواهند گفت اعراب از خرابکردن بنایی که ایرانیان برپا کرده بودند، عاجز ماندند. خلیفه از ادامه تخریب منصرف شد. این روایت در کتب تاریخی فراوانی آمدهاست. مسعودی در مروجالذهب نوشتهاست: «هارونالرشید مصمم شد ایوان کسری را خراب کنند و نظر یحیی برمکی را که محبوس بود خواست. یحیی نیز با اینکه مورد بیمهری هارون بود به هارون همان جوابی را داد که خالد به منصور داده بود.» در تجاربالسلف آمدهاست: «این ابوایوب الموریانی که سبب تحریک منصور برای تخریب ایوان خسرو شد، مردی بود خسیس و جهد داشت مال فراوانی جمع کند تا خود را به منصور نزدیک سازد. موریانی سیصد هزار درم از منصور برای عمران مزرعهای در اهواز دریافت کرد ولی عمارتی نکرد. دشمنان از این ماجرا منصور را واقف ساختند و خلیفه شخصاً به تحقیق پرداخت و چون معلوم شد که موریانی خیانت نموده خلیفه امر داد تا او و تمامی اقارب او را کشتند و اموال او را برداشتند.